00:00:00

» การจำแนกระบบขนส่งสาธารณะ

        จากการทบทวนเทคโนโลยีระบบขนส่งสาธารณะที่นิยมใช้กันอยู่ทั่วโลกในปัจจุบัน Vuchic (2007) ได้จำแนกประเภทของรูปแบบการขนส่งตาม สิทธิในเขตทาง (Right-of-way, R/W) แบ่งออกเป็นสามประเภท ได้แก่ 

        ประเภท A: เรียกว่า "Grade-separated" หรือ "Exclusive" ที่เส้นทางการเดินทางเฉพาะซึ่งแยกออกมาจากการจราจรอื่นอย่างชัดเจน สามารถควบคุม R/W ได้อย่างเต็มที่ ไม่มีการล่วงล้ำจากการเดินทางและยานพาหนะประเภทอื่นไม่มีสิทธิทางกฎหมายที่จะเข้ามาวิ่งในเส้นทางดังกล่าว เช่น ระบบทางด่วนพิเศษ ระบบรถไฟรางหนัก ระบบรถไฟฟ้ารางเดี่ยว เป็นต้น

        ประเภท B: เป็นระบบที่ สิทธิในเขตทาง ในทางกายภาพและแนวเส้นทางเดินทางถูกแบ่งออกมาจากการจราจรอื่นแต่อาจมียานพาหนะชนิดอื่นวิ่งผ่านหรือคนเดินข้ามทางนั้นได้ และเส้นทางที่วิ่งยังต้องวิ่งผ่านสี่แยกถนนทั่วไป เช่น ระบบรถโดยสารด่วนพิเศษ (Bus Rapid Transit, BRT) ระบบขนส่งสาธารณะแบบรางเบา (Light Rail Transit, LRT)หรือระบบรถรางที่วิ่งผ่านพื้นที่ถนนทั่วไป

        ประเภท C: เป็นระบบขนส่งสาธารณะแบบผสมผสานกับกระแสจราจรบนพื้นถนน เช่นระบบรถโดยสารประจำทาง ระบบรถโดยสารประจำทางบนท้องถนนทั่วไป รวมไปถึงระบบขนกึ่งส่งสาธารณะ (Paratransit)

 

รูปที่ 1 แนวคิดการกำหนดรูปแบบของระบบขนส่งสาธารณะ
ที่มา : Vuchic (2005)

 

ตารางที่ 2 นิยามและตัวอย่างรูปแบบของระบบขนส่งสาธารณะประเภท A B และ C

ประเภท รูปภาพ นิยาม
A ระบบขนส่งสาธารณะแบบด่วน (Rapid Transit) เป็นระบบขนส่งสาธารณะแบบด่วนที่วิ่งบนสิทธิในเขตทาง (R/W)
โดยใช้ยานพาหนะที่วิ่งด้วยล้อยางและตัวรถมีขนาดค่อนข้างใหญ่ โดยรองรับน้ำหนักหรือบังคับทิศทางด้วยล้อยาง
ที่วิ่งบนพื้นผิวไม้ เหล็ก หรือคอนกรีต ให้บริการด้วยความเร็ว ความความตรงต่อเวลาและความจุสูง ซึ่งบางระบบเป็นระบบอัตโนมัติ 
A รถไฟฟ้ารางเดี่ยว (Monorail) มีอยู่ 2 ลักษณะรถไฟฟ้ารางเดี่ยวแบบแขวน (Suspended Monorail)
และรถไฟฟ้ารางเดี่ยวแบบวิ่งคร่อมบนรางเดี่ยว (Straddle Monorail) การพัฒนาเทคโนโลยีระบบขนส่งมวลชน
รถไฟรางเดี่ยว (Monorail)
B

ระบบขนส่งสาธารณะแบบรางเบา (Lightrail transit) เป็นประเภทระบบขนส่งสาธารณะที่แยกสิทธิในเขตทาง (R/W)
ออกมาอย่างชัดเจนเป็นส่วนใหญ่ แต่อาจไม่ใช่ทุกกรณี โดยใช้พลังงานในการขับเคลื่อนด้วยพลังงานไฟฟ้า

B รถโดยสารประจำทางแบบกึ่งด่วน (Semirapid buses) เป็นรถโดยสารทั่วไปหรือรถโดยสารที่มีสมรรถนะสูง
ที่วิ่งบนเส้นทางที่อยู่ในสิทธิในเขตทาง (R/W) รถโดยสารจะวิ่งบนทางเฉพาะสำหรับรถประจำทางบนทางด่วน
ตัวอย่างเช่น ของระบบขนส่งสาธารณะที่ให้บริการผู้โดยสารที่เช้าไปเย็นกลับ (Commuter Transit)
C

รถราง (Street cars or tramway) ยานพาหนะบนรางที่ขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้าที่วิ่งอยู่บนถนนท่ามกลางยานพาหนะอื่นๆ
โดยวิ่งบนรางเหล็กที่ระดับเดียวกับพื้นถนน

C

รถโดยสารประจำทางทั่วไป (Regular buses) เป็นรถโดยสารที่ให้บริการบนเส้นทางที่กำหนดและมีตารางเวลาที่แน่นอน
ยานพาหนะที่ใช้อาจเป็นมินิบัสที่จุได้ 20 ถึง 35 คนหรือเป็นรถบัสคนใหญ่ที่จุได้มากถึง 130 คนต่อคัน

C รถโดยสาร Trolley (Trolley buses) มีลักษณะเหมือนกันกับรถโดยสารประจำทางทั่วไป
มีแต่ต่างกันตรงที่เป็นยานพาหนะที่ขับเคลื่อนโดยใช้พลังงานไฟฟ้าและจะดำเนินการได้เฉพาะเส้นทางที่มีสายไฟไปถึง
C

แท็กซี่ (Taxi) ยานยนต์ รถยนต์ส่วนบุคคลที่ดำเนินการโดยที่คนขับรับจ้างนำผู้โดยสารเดินทางไปยังที่หมายที่ต้องการ

C บริการโทรเรียกรถ (Dial-a-ride หรือ Dial-a-bus) เป็นบริการที่ให้ผู้โดยสารสามารถโทรเข้าไปที่ศูนย์ควบคุม
เพื่อเรียกรถบัสหรือรถตู้ให้ไปรับโดยแจ้งศูนย์ฯ ให้ทราบถึงจุดต้นทาง จุดหมายปลายทาง และเวลาในการเดินทางที่ต้องการ
โดยมีศูนย์ฯ เป็นผู้จัดสรรเส้นทางเพื่อให้สามารถรับผู้โดยสารได้จำนวนมากที่สุดต่อการเดินทาง 1 ครั้ง

ที่มา : Khisty&Lall (1981) และ Vuchic (1981




ติดตามข่าวสารโครงการ

ศูนย์วิจัยและพัฒนาโครงสร้างมูลฐานอย่างยั่งยืน ภาควิชาวิศวกรรมโยธา คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40002

โทรศัพท์ 043-202-355 ต่อ 15    โทรสาร 043-202-355 ต่อ 12

อีเมล์ : kku.sirdc.17@gmail.com   https://www.facebook.com/Ktskk2016

Web Design & Development by Smilehost.asia